کدام دولت نفت ایران را بهتر فروخت؟ +فیلم

به گزارش انرژی پرس، از خاکستر جنگ تا سایه تحریم، از برجام تا جنگ ۲۰۲۶؛ نفت ایران در چهار دهه گذشته هفت‌بار دست عوض کرده و هر بار قواعد بازی از نو نوشته شده است. یک‌بار جنگ صحنه را چید، یک‌بار تحریم، یک‌بار قیمت جهانی و یک‌بار حتی چین. اما در این میان رکورددار فروش نفت کیست؟

از بازسازی پس از جنگ تا آغاز جهش نفتی

هاشمی رفسنجانی از خاکستر شروع کرد. دولتش درست از دل ویرانه‌های جنگ هشت‌ساله بیرون آمد، در حالی‌که نفت هنوز به عصر ۱۰۰ دلاری نرسیده بود و قیمت هر بشکه حدود ۲۰ دلار بود. با این حال، تولید را از ۳.۱ به ۳.۶ میلیون بشکه در روز رساند؛ بازسازی خاموش و کم‌سروصدایی که پایه همه رکوردهای بعدی شد.

فتح مرز ۴ میلیون بشکه

خاتمی روی همان پایه ایستاد و رکورد تولید را تا مرز ۴ میلیون بشکه در روز بالا برد، درست هم‌زمان با جهش قیمت جهانی نفت به حدود ۳۸ دلار. این اوج، مسیری بود که رفسنجانی شروعش کرده بود.

از اوج درآمد تا سقوط تحریمی

احمدی‌نژاد اما همان رکورد را شکست و نگه داشت. تولید در سال ۲۰۰۷ به ۴.۰۹ میلیون بشکه رسید؛ سقف تاریخی چهار دهه اخیر. و وقتی در ۲۰۱۱ برنت روی ۱۱۱ دلار نشست، درآمد خالص صادراتی ایران به ۹۵ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که هنوز هیچ دولتی به آن نزدیک نشده. اما همین دولت طعم سقوط را هم چشید: تا سال ۲۰۱۳ و زیر فشار تحریم، همان درآمد در عرض تنها دو سال به ۶۹ میلیارد دلار ریخت.

برجام؛ بازگشت بزرگ و سقوط دوباره

روحانی به برجامش شناخته می‌شود. بعد از توافق، صادرات از ۲.۵ میلیون بشکه در روز عبور کرد و برای مدتی نفس بازار ایران تازه شد. اما با خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریم‌ها، همان رقم به زیر ۴۰۰ هزار بشکه سقوط کرد؛ از باز شدن دروازه بازار جهانی تا نزدیک‌ترین حالت به تعطیلی کامل، همه در یک دوره ریاست‌جمهوری رقم خورد.

فروش نفت در سایه تحریم و تخفیف به چین

در دوره رئیسی با روی کار آمدن بایدن پیچ تحریم‌ها شل شد و همین مساله موجب شد تولید در ۲۰۲۳ به ۳ میلیون بشکه رسید و صادرات در سایه تحریم، به ۱ میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه بالا کشیده شد. اما با افت قیمت جهانی نفت از ۱۰۱ دلار به ۸۲ دلار در سال ۲۰۲۳، درآمد در همان محدوده ۵۳ میلیارد دلاری ماند.

ایران در این دوره برای رقابت با روسیه، ۹۰ درصد نفتش را با تخفیف‌های بالا به چینی‌ها عرضه کرد و فقط در ۹ ماه نخست ۲۰۲۳، بیش از ۴ میلیارد دلار از جیب همین تخفیف‌ها از دست رفت.

چهار میلیارد دلار تخفیف نفتی

پزشکیان اما هنوز در وسط میدان است. صادرات ۱.۵ میلیون بشکه‌ای در ۲۰۲۴ و درآمدی نزدیک به ۴۳ میلیارد دلار، تصویری از تثبیت نسبی نشان می‌داد که گاهی میزان صادرات به دو میلیون بشکه در روز نیز می‌رسید؛ تا اینکه جنگ ۲۰۲۶ و بحران تنگه هرمز معادله انرژی را یک‌شبه به‌هم ریخت.

حالا این هفت دولت را کنار هم بگذارید، یک الگو واضح می‌شود: تا پیش از تحریم‌های سنگین، تولید و درآمد دست در دست هم بالا می‌رفتند. از روحانی به بعد، این پیوند پاره شد؛ گاهی تولید بالا رفت و درآمد نه، گاهی صادرات جهش کرد و درامد همان‌جا ماند. رکورد تولید مطلق دست احمدی‌نژاد است، رکورد درآمد یک‌ساله هم همان‌جاست؛ اما رکورد بی‌ثباتی، سریع‌ترین سقوط از اوج به حضیض هم در همان دوره ثبت شده است.

در نفت ایران، «رکورد زدن» و «دوام آوردن» دو بازی کاملا متفاوت‌اند و تا امروز، هیچ دولتی هر دو را همزمان نبرده است.