چرا کارگران، نفت می‌چشیدند؟ +فیلم

به گزارش انرژی ‌پرس، در قرن نوزدهم، در دورانی که صنعت نفت تازه پا گرفته بود، جایی در پنسیلوانیا یا تگزاس، کارگری خاک‌آلود کنار یک چاه تازه‌حفرشده می‌ایستاد. هیچ آزمایشگاهی در کار نبود، هیچ دستگاه گوگردسنجی وجود نداشت. تنها ابزار او زبان و بینی‌اش بود. او مقداری نفت خام را روی انگشتش می‌ریخت، مزه‌اش می‌کرد، بو می‌کشید، و بر همین اساس ارزش آن محموله را تعیین می‌کرد. همین حرکت ساده، ریشه‌ی اصطلاحی است که امروز روی هر گزارش نفتی دیده می‌شود.

از مزه نفت تا برچسب «شیرین» و «ترش»

اگر نفت مزه‌ای نسبتا ملایم داشت و بویش چندان آزاردهنده نبود، به آن «شیرین» می‌گفتند. اما اگر بوی تخم‌مرغ گندیده می‌داد و طعمش تند بود، برچسب «ترش» می‌خورد. این بوی نامطبوع نیز اتفاقی نبود؛ عامل اصلی آن گاز سولفید هیدروژن است، ترکیبی که در غلظت پایین همین رایحه را تولید می‌کند و در غلظت بالا می‌تواند کشنده باشد؛ به این ترتیب، این کارگران بی‌آنکه بدانند، هر بار جان خود را برای قیمت‌گذاری بازار به خطر می‌انداختند.

در همان دوران، برخی فروشندگان دوره‌گرد نفت خام را نه برای مصارف سوختی، بلکه با نام‌هایی چون «روغن سنکا» به‌عنوان درمانی معجزه‌آسا برای انواع بیماری‌ها به مردم عرضه می‌کردند. همین سابقه بعدها به اصطلاح عامیانه‌ی «روغن مار» در زبان انگلیسی راه یافت؛ اصطلاحی که امروز برای توصیف کلاهبرداری‌های تبلیغاتی به کار می‌رود.

این عادت تنها به چشیدن نفت محدود نمی‌شد. زمین‌شناسان نفتی همان دوران نیز، هنگام بیرون‌کشیدن مغزه‌های زیرزمینی از دل چاه، پیش از هر آزمایش دقیق، آن‌ها را بو می‌کردند؛ چرا که رایحه‌ی هیدروکربن نخستین نشانه‌ی وجود نفت در آن لایه‌ی سنگی بود. حتی امروز نیز، در برخی عملیات‌های اکتشافی، همین ارزیابی بویایی به‌عنوان یک روش سریع اولیه کاربرد دارد؛ فناوری پیشرفت کرده، اما این روش سنتی همچنان مورد استفاده قرار می‌گیرد.

از انگشت کارگر تا آزمایشگاه؛ سفر یک اصطلاح میلیارددلاری

این روایت قدیمی را می‌توان با شرایط امروز مقایسه کرد؛ دیگر کسی نفت را نمی‌چشد، چرا که مشخص شده این کار می‌تواند سرطان‌زا باشد. میزان گوگرد نفت امروز دقیقا در آزمایشگاه اندازه‌گیری می‌شود؛ زیر نیم درصد به‌عنوان شیرین و بالاتر از آن به‌عنوان ترش طبقه‌بندی می‌شود. نفت WTI آمریکا با گوگردی حدود ۰.۲۴ درصد، یکی از شیرین‌ترین نمونه‌های جهان محسوب می‌شود؛ نفت برنت اندکی بالاتر، حدود ۰.۳۷ درصد، قرار دارد؛ در مقابل، برخی نفت‌های سنگین خلیج مکزیک یا کلمبیا تا ۲ درصد گوگرد دارند و در رده نفت‌های ترش جای می‌گیرند.

با این حال، همان نام‌گذاری قدیمی باقی مانده است؛ دلیل آن نیز روشن است: نفت شیرین به‌دلیل گوگرد کمتر، پالایشی ارزان‌تر و ساده‌تر دارد و به همین سبب تقاضای بالایی دارد و همواره با قیمت بالاتری معامله می‌شود. در مقابل، پالایش نفت ترش به تجهیزات ویژه نیاز دارد، زیرا همان گوگرد در دمای بالای فرآیند پالایش می‌تواند فلزات دستگاه‌ها را دچار خوردگی کند.

نکته‌ی قابل‌توجه دیگر این است که گاز طبیعی خالص برخلاف نفت خام، به‌طور طبیعی هیچ بویی ندارد؛ همین ویژگی در گذشته باعث بروز نشت‌های خطرناک و غیرقابل‌تشخیص می‌شد، تا آنکه شرکت‌های گازی تصمیم گرفتند ماده‌ای بودار به نام مرکاپتان را عمدا به آن اضافه کنند تا احتمال نشت با استفاده از همان حس بویایی قابل‌شناسایی باشد.

به این ترتیب، هر بار که در یک گزارش عبارت «نفت سبک و شیرین» یا «نفت سنگین و ترش» به‌کار می‌رود، در واقع میراث یک عادت غریب و پرمخاطره‌ی قرن نوزدهمی روایت می‌شود؛ عادتی که با زبان و بینی یک کارگر نفتی آغاز شد و امروز پایه‌گذار معاملات میلیارددلاری بازار جهانی انرژی است.