پالایش گاز خانگیران؛ داستان بزرگ‌ترین تولیدکننده گوگرد در ایران+فیلم

به گزارش «انرژی پرس»، نام خانگیران برای بسیاری از مردم خراسان با گاز و انرژی گره خورده است. مجموعه‌ای عظیم در حوالی سرخس که هر روز میلیون‌ها مترمکعب گاز ترش را فرآورش می‌کند و نقشی حیاتی در تأمین انرژی استان‌های شمال‌شرق کشور دارد. با این حال اهمیت این پالایشگاه تنها به تولید گاز محدود نمی‌شود. وجود مقادیر بالای ترکیبات گوگردی در خوراک ورودی، خانگیران را به بزرگ‌ترین تولیدکننده گوگرد ایران تبدیل کرده؛ محصولی راهبردی که در صنایع مختلف از کشاورزی تا صنایع شیمیایی کاربرد دارد.

از نخستین اکتشافات گازی تا شکل‌گیری قطب انرژی شرق کشور

داستان خانگیران به سال ۱۳۳۱ بازمی‌گردد؛ زمانی که نخستین عملیات اکتشاف گاز در این منطقه آغاز شد. این اکتشافات سرآغاز توسعه یکی از مهم‌ترین مناطق گازی کشور بود و با کشف مخزن شوریجه، برای نخستین بار گاز طبیعی به مشهد رسید.

با توسعه فعالیت‌های اکتشافی، میدان‌های جدیدی نیز در منطقه شناسایی شدند. در میان آنها، میدان گازی مزدوران اهمیت ویژه‌ای داشت؛ میدانی عمیق با ذخایر قابل توجه گاز ترش که به دلیل وجود ترکیبات گوگردی و گازهای سمی، بهره‌برداری از آن نیازمند احداث یک پالایشگاه تخصصی بود.

در پی این ضرورت، عملیات ساخت پالایشگاه در سال ۱۳۵۴ آغاز شد. اگرچه روند اجرای پروژه تحت تأثیر شرایط سال‌های نخست پس از انقلاب قرار گرفت، اما سرانجام این مجموعه در سال ۱۳۶۲ به بهره‌برداری رسید و به تدریج به قلب تپنده تأمین گاز شرق کشور تبدیل شد.

بزرگ‌ترین تولیدکننده گوگرد ایران

امروز پالایشگاه شهید هاشمی‌نژاد روزانه حدود ۴۹ میلیون مترمکعب گاز ترش را فرآورش می‌کند. بخش عمده این گاز از میدان مزدوران تأمین می‌شود؛ میدانی که به دلیل درصد بالای ترکیبات گوگردی، فرآیند پالایش آن پیچیدگی‌های فنی ویژه‌ای دارد.

همین ویژگی باعث شده است که این مجتمع علاوه بر تولید گاز، سالانه حدود ۶۰۰ تن گوگرد نیز تولید کند و عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده گوگرد کشور را در اختیار داشته باشد. گوگرد تولیدی پالایشگاه پس از فرآورش و آماده‌سازی، در صنایع مختلف کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد و یکی از محصولات جانبی ارزشمند این مجتمع به شمار می‌رود.

پالایشگاهی که فقط گاز تولید نمی‌کند

فعالیت‌های پالایشگاه خانگیران به تولید گاز محدود نیست. در کنار گاز سبک، محصولات متنوع دیگری نیز در این مجموعه تولید می‌شود که شامل مایعات گازی، نفتا، نفت سفید و نفت‌گاز است.

بخشی از نفت‌گاز تولیدی در شبکه سوخت خراسان رضوی مصرف می‌شود و نفتای تولیدی نیز به عنوان خوراک در اختیار مجتمع‌های پتروشیمی قرار می‌گیرد. همین تنوع تولیدات باعث شده بسیاری از کارشناسان از پالایشگاه شهید هاشمی‌نژاد به عنوان مجموعه‌ای یاد کنند که در کنار مأموریت اصلی خود، بخشی از کارکردهای یک پالایشگاه نفت را نیز در دل خود جای داده است.

نقش راهبردی در امنیت انرژی شرق ایران

پالایشگاه شهید هاشمی‌نژاد که زیرمجموعه شرکت ملی گاز ایران فعالیت می‌کند، امروز یکی از مهم‌ترین مراکز تأمین انرژی در شرق کشور محسوب می‌شود. این مجتمع با بیش از چهار دهه فعالیت مستمر، نقشی کلیدی در پایداری شبکه گازرسانی استان‌های شمال‌شرق ایران ایفا کرده است.

مدیریت این مجموعه هم‌اکنون بر عهده یحیی فیضی است و پالایشگاه همچنان به عنوان یکی از دارایی‌های راهبردی صنعت گاز کشور، جایگاهی تعیین‌کننده در تأمین انرژی و تولید محصولات جانبی ارزشمند از جمله گوگرد دارد؛ مجموعه‌ای که از دل میدان‌های گازی خانگیران متولد شد و امروز به یکی از مهم‌ترین قطب‌های گازی ایران تبدیل شده است.