نفت پارس؛ میراث فرمانفرمائیان در صنعت روانکاری ایران+فیلم

به گزارش «انرژی پرس»، در دهه ۱۳۳۰، ایران با وجود در اختیار داشتن یکی از بزرگ‌ترین صنایع نفتی منطقه، برای تأمین بخش عمده روغن‌های موتور و روانکارهای مورد نیاز خود به واردات وابسته بود. در آن سال‌ها نه‌تنها در ایران، بلکه در بخش بزرگی از خاورمیانه نیز صنعتی مستقل برای تولید روانکار شکل نگرفته بود. در چنین فضایی، ایده تأسیس پالایشگاهی که محصول اصلی آن روغن موتور و روانکار باشد، زمینه‌ساز تولد صنعتی شد که امروز بخش مهمی از نیاز حمل‌ونقل و صنایع کشور را تأمین می‌کند.

از یک ایده صنعتی تا تأسیس نخستین پالایشگاه روانکار

شرکت نفت پارس در سال ۱۳۳۷ به ابتکار عبدالعلی فرمانفرمائیان تأسیس شد. او که تحصیلات خود را در رشته‌های اقتصاد و علوم سیاسی در دانشگاه آکسفورد گذرانده بود، پس از بازگشت به ایران تصمیم گرفت وارد حوزه‌ای شود که تا آن زمان کمتر مورد توجه قرار گرفته بود.

دو سال بعد، نخستین پالایشگاه خصوصی تولید روغن موتور و روانکار ایران و خاورمیانه در کیلومتر ۱۹ جاده مخصوص کرج به بهره‌برداری رسید. این پالایشگاه در شرایطی راه‌اندازی شد که کشور سالانه مبالغ قابل توجهی ارز برای واردات روانکار هزینه می‌کرد. بر اساس گزارش‌های آن دوره، تنها در سال‌های ۱۳۳۸ و ۱۳۳۹ حدود ۹۰۰ میلیون ریال ارز صرف واردات روانکار شده بود؛ رقمی که چند برابر هزینه احداث پالایشگاه نفت پارس به شمار می‌رفت.

همکاری با شل و انتقال دانش فنی

یکی از نقاط عطف تاریخ نفت پارس، همکاری این شرکت با شل در اوایل دهه ۱۳۴۰ بود. این همکاری تنها یک مشارکت تجاری نبود؛ بلکه راه را برای ورود استانداردهای بین‌المللی و انتقال دانش فنی تولید روانکار به ایران باز کرد.

در نتیجه این همکاری، متخصصان ایرانی با فناوری‌های روز تولید روغن‌های پیشرفته آشنا شدند و نفت پارس به یکی از نخستین مراکز آموزش و تربیت نیروی انسانی متخصص در صنعت روانکار کشور تبدیل شد. بسیاری از استانداردها و دانش فنی که بعدها در صنعت روانکار ایران گسترش یافت، از همین دوره ریشه گرفت.

از مصادره پس از انقلاب تا حضور در بورس

نفت پارس که در ابتدا یک شرکت خصوصی و خانوادگی بود، پس از انقلاب ۱۳۵۷ همانند بسیاری از بنگاه‌های اقتصادی بزرگ آن دوره، از مالکیت خانواده فرمانفرمائیان خارج شد و به نهادهای حاکمیتی واگذار شد. این شرکت اکنون تحت مدیریت مجموعه‌های وابسته به ستاد اجرایی فرمان امام فعالیت می‌کند.

سهامداران اصلی شرکت شامل توسعه صنعت نفت و گاز پرشیا با ۴۹ درصد، گروه توسعه انرژی تدبیر با حدود ۱۸ درصد و شرکت سرمایه‌گذاری ملی ایران با ۱۴ درصد سهام هستند. نفت پارس با نماد «شنفت» در بورس اوراق بهادار تهران نیز حضور دارد.

قدیمی‌ترین پالایشگاه روانکار خاورمیانه امروز

نفت پارس امروز مجموعه گسترده‌ای از محصولات شامل روغن‌های موتوری بنزینی و دیزلی، روغن‌های صنعتی و دریایی، گریس، ضدیخ، روغن پایه و فرآورده‌های جانبی را تولید می‌کند و ماهانه حدود ۲۸۰ محصول مختلف از خطوط تولید آن روانه بازار می‌شود.

عملکرد مالی این شرکت نیز نشان می‌دهد که همچنان یکی از بازیگران مهم صنعت روانکار کشور به شمار می‌رود. نفت پارس در شش‌ماهه نخست سال گذشته بیش از ۱۲ هزار و ۲۳۰ میلیارد تومان درآمد عملیاتی و حدود هزار و ۶۰۳ میلیارد تومان سود خالص ثبت کرد.

مدیریت این شرکت در حال حاضر بر عهده رامین پرتوی است. همچنین نفت پارس در سال ۱۴۰۳ با خرید سهام شرکت پالایش نفت پایا، گام تازه‌ای در مسیر توسعه برداشت. اقدامی که ظرفیت تولید این مجموعه را دست‌کم ۳۰ درصد افزایش داد و جایگاه آن را در بازار داخلی و صادراتی روانکارها تقویت کرد.

امروز نفت پارس تنها یک شرکت تولیدکننده روانکار نیست؛ بلکه بخشی از تاریخ صنعتی ایران به شمار می‌رود؛ شرکتی که شکل‌گیری صنعت روانکار کشور با نام آن پیوند خورده است.