نفت در برابر تالاب؛ هورالعظیم در حساس‌ترین نقطه قرار گرفت +فیلم

به گزارش انرژی پرس، پروژه توسعه میدان نفتی سهراب، یکی از جنجالی‌ترین طرح‌های نفتی سال‌های اخیر، پس از سال‌ها کشمکش و مخالفت‌های گسترده محیط‌زیستی سرانجام موفق شد مجوز سازمان حفاظت محیط‌زیست را دریافت کند. این میدان مشترک با عراق که در شمال میدان آزادگان و در مجاورت مرز دو کشور قرار دارد، از سال ۱۳۹۸ وارد فاز مطالعاتی و اجرایی شد و توسعه آن برای یک دوره ۲۰ ساله به شرکت «انرژی دانا» واگذار شده است. بر اساس برنامه اعلام‌شده، قرار است طی یک دوره هفت‌ساله روزانه حدود ۳۰ هزار بشکه نفت از این میدان تولید شود.

مجوزی که پس از سال‌ها مخالفت صادر شد

مسیر دریافت مجوز زیست‌محیطی برای میدان سهراب مسیری پرحاشیه و طولانی بود. گزارش ارزیابی زیست‌محیطی این طرح هشت بار مورد اصلاح قرار گرفت و در نهایت ۲۸ مردادماه مجوز نهایی صادر شد؛ اتفاقی که برای بسیاری از فعالان محیط‌زیست غیرمنتظره بود، زیرا تلاش‌های پیشین وزارت نفت برای اخذ این مجوز با اعتراض‌های گسترده متوقف شده بود.

در دفاع از این تصمیم، احمدرضا لاهیجان‌زاده، معاون محیط‌زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست، با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی خوزستان در حوزه‌های نفت، کشاورزی، پتروشیمی و شیلات تأکید کرده است که مردم استان حق دارند از منافع توسعه اقتصادی و درآمدهای ناشی از آن بهره‌مند شوند. او همچنین اعلام کرده که سخت‌گیرانه‌ترین الزامات زیست‌محیطی برای اجرای این طرح در نظر گرفته شده است.

تردیدها درباره امکان نظارت و اجرای تعهدات

با وجود صدور مجوز، گزارش‌های میدانی فعالان محلی پرسش‌های تازه‌ای را درباره نحوه اجرای تعهدات زیست‌محیطی مطرح کرده است. یکی از مهم‌ترین شروط مجوز، پایش مستمر فعالیت‌ها از سوی سازمان حفاظت محیط‌زیست است؛ اما شبنم قنواتی‌زاده، مدیرعامل انجمن دیده‌بان جلگه سبز خوزستان، می‌گوید دسترسی به بخشی از منطقه که تحت کنترل هنگ مرزی قرار دارد برای مسئولان محلی محیط‌زیست با محدودیت‌های جدی مواجه است؛ محدودیت‌هایی که به گفته او حتی بازدید اخیر رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست را نیز با دشواری همراه کرده است.

همزمان برخی گزارش‌ها از انتقال بخشی از چاه‌های پروژه به سمت حوضچه شماره یک هورالعظیم، تنها بخش دارای آب شیرین تالاب، حکایت دارد. همچنین محل استقرار یکی از چاه‌ها روی مسیر جاده امام رضا(ع) قرار گرفته و هنوز وضعیت نهایی آن مشخص نشده است.

مطالبه تغییر محل حفاری و بی‌اعتمادی به وزارت نفت

منتقدان پروژه علاوه بر نگرانی‌های زیست‌محیطی، به سابقه وزارت نفت در اجرای تعهدات خود نیز اشاره می‌کنند. قنواتی‌زاده مدعی است بخشی از خسارت‌های زیست‌محیطی سال ۱۴۰۲ که رقمی در حدود ۹.۲ هزار میلیارد تومان برآورد می‌شود، هنوز پرداخت نشده و همین مسئله اعتماد فعالان محیط‌زیست به وعده‌های جدید را کاهش داده است.

در همین حال، فعالان محیط‌زیست پیشنهاد داده‌اند عملیات استخراج به بخش‌های خشک‌شده تالاب، از جمله حوضچه شماره پنج، منتقل شود یا از فناوری حفاری افقی که در برخی کشورهای منطقه برای برداشت از فواصل چند کیلومتری مورد استفاده قرار می‌گیرد، بهره گرفته شود تا کمترین تداخل با زیستگاه‌های حساس تالاب ایجاد شود. با این حال تاکنون توضیح روشنی درباره چرایی کنار گذاشته شدن این گزینه‌ها ارائه نشده است.

همزمان برخی شنیده‌ها از افزایش جذب نیرو توسط شرکت انرژی دانا در هفته‌های اخیر حکایت دارد؛ موضوعی که برخی فعالان محلی آن را تلاشی برای ایجاد پشتوانه اجتماعی برای پروژه و ایجاد بحران کارگری ارزیابی می‌کنند. در کنار این موضوع، روایت‌های تأییدنشده‌ای نیز از افزایش تنش‌های اجتماعی در منطقه در صورت اجرای کامل طرح شنیده می‌شود.

هورالعظیم؛ از ارزش اقتصادی تا خطر تکرار تجربه میانکاله

در سوی دیگر ماجرا، کارشناسان بر ارزش اقتصادی و زیست‌محیطی خود تالاب هورالعظیم تأکید دارند. آرش ویسی، فعال محیط‌زیست، ارزش سالانه خدمات و منافع این تالاب را حدود ۸۰۰ میلیون دلار و ارزش سرمایه‌ای آن را نزدیک به ۱۷۳ میلیارد دلار برآورد می‌کند. هورالعظیم همچنین حدود ۱.۹ درصد از تولید ناخالص داخلی خوزستان را به خود اختصاص داده و زیستگاه بیش از ۳۰۰ گونه پرنده به شمار می‌رود.

برای بسیاری از ناظران، پرونده سهراب یادآور تجربه پتروشیمی میانکاله است؛ پروژه‌ای که با اعتراض گسترده مردم محلی، فعالان محیط‌زیست و طیف‌های مختلف سیاسی روبه‌رو شد و در نهایت با ورود دولت و دستگاه قضایی متوقف شد. اکنون نیز برخی کارشناسان هشدار می‌دهند که عبور از خط قرمزهای یک زیست‌بوم حساس بین‌المللی و نادیده گرفتن مطالبات جامعه محلی می‌تواند میدان سهراب را از یک پروژه اقتصادی به بحرانی اجتماعی تبدیل کند. به اعتقاد آنان، اگر دغدغه‌های محیط‌زیستی و خواسته‌های مردم منطقه مورد توجه قرار نگیرد، اختلاف بر سر این میدان دیگر صرفاً به تولید نفت و درآمدهای اقتصادی محدود نخواهد ماند و ممکن است ابعاد گسترده‌تری پیدا کند.