از توقف واحدهای متانولی و اورهساز تا ضرورت اصلاح الگوی مصرف و توسعه ذخیرهسازی
ناترازی گاز؛ چرا قطع خوراک صنایع نباید نخستین راهکار باشد؟ +فیلم

به گزارش انرژی پرس، ناترازی گاز در ایران سالهاست که فقط به زمستان محدود نمیشود. رشد تقاضا برای گاز و محدودیتهایی که در زمینه توسعه زیرساختهای تولید بیشتر و فرآورش، انتقال و ذخیرهسازی وجود دارد موجب شده این چالش و ناترازی گاز، هرساله عمیقتر شود. تا پیش از آغاز جنگ علیه ایران میزان ناترازی گاز کشور حدود ۳۰۰ میلیون متر مکعب بود.
هر زمان مصرف خانگی گاز افزایش مییابد، در گام اول شیرفلکه گاز برخی صنایع بسته میشود تا شبکه در کوتاه مدت پایدار باشد، اقدامی که هزینههای زیادی برای تولید، صادرات و درآمد ارزی کشور ایجاد میکند.
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز در مهر ماه امسال اعلام کرد که در پی حملات دشمن به چهار پالایشگاه در اسفند سال گذشته حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید روزانه گاز از دسترس خارج شده بود که اکنون حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت به مدار بازگشته، اما کشور همچنان با ناترازی معمول ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون مترمکعبی در روزهای اوج مصرف زمستان و حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب کسری اضافه ناشی از ظرفیت ازدست رفته مواجه است.
تجربه توقف تولید پتروشیمیها از قطعی گاز و محدودیت خوراک
در دوره اوج مصرف گاز، قطعیها برای برخی صنایع محدودیتهای به مراتب بیشتری را ایجاد میکند، به این صورت که محدودیت گاز میتواند در مجتمعهایی که به گاز طبیعی به عنوان خوراک اصلی وابستهاند، به توقف کامل یک یا چند واحد تولیدی منجر شود. پتروشیمیهای متانولی و اورهساز از جمله بخشهایی هستند که در دورههای اوج مصرف با این مساله مواجه شدهاند؛ زیرا گاز در این واحدها صرفا سوخت نیست، بلکه ماده اولیه تولید نیز به شمار میرود.
بر اساس اخبار منتشر شده در زمستان ۱۴۰۳، محدودیت گاز برای مدتی به توقف واحد ۲.۳ میلیون تنی متانول کاوه و توقف یا کاهش فعالیت چند واحد دیگر منجر شد. در همان دوره، واحدهای متانولی زاگرس، مرجان، کیمیای پارس، سبلان و آریان نیز در بازههایی با توقف ناشی از محدودیت گاز مواجه شدند؛ در مقابل، برخی تولیدکنندگان مانند خارک و فناوران در گزارش مربوط به همان دوره بدون تاثیر مستقیم از این محدودیت معرفی شدند. این تفاوت نشان میدهد شدت اثر ناترازی در تمام مجتمعها یکسان نیست و به میزان تخصیص گاز، وضعیت عملیاتی و شرایط هر واحد بستگی دارد.
در زمستان ۱۴۰۴ نیز گزارشهای آن دوره از توقف دو واحد پتروشیمی زاگرس، توقف تولید پتروشیمی کرمانشاه، توقف برخی واحدهای اوره و آمونیاک پتروشیمی شیراز و خراسان و همچنین توقف تولید در سبلان، کیمیای پارس خاورمیانه و مرجان خبر میدادند.
در پتروشیمی پردیس نیز به جای توقف کامل، ظرفیت تولید فازهای دوم و سوم به ۸۰ درصد کاهش یافت؛ یعنی کاهش ۲۰ درصدی نسبت به ظرفیت اعلام شده برای آن دوره.
۲۲ درصد ظرفیت بلااستفاده صنعت پتروشیمی به دلیل کمبود خوراک
مساله محدودیت گاز و توقف تولید در بازههای زمانی مختلف صنعت پتروشیمی آنقدر پررنگ شده که موسسه اساندپی گلوبال در خرداد ۱۴۰۴ اعلام کرد که از ظرفیت اسمی ۹۷ میلیون تن در سال صنعت پتروشیمی ایران، حدود ۲۲ درصد بلااستفاده مانده بود و کمبود خوراک یکی از دلایل اصلی این وضعیت عنوان شد.
همچنین در گزارشی که در آبان ۱۴۰۴ به نقل از مدیر سرمایهگذاری شرکت ملی صنایع پتروشیمی منتشر شد، زیان تولید ناشی از کمبود خوراک که در گاز خوراک اصلی این صنعت است در سال قبل حدود ۳.۵ تا ۴ میلیارد دلار اعلام شده بود.
بنابراین، معیار ارزیابی سیاستهای مدیریت ناترازی گاز نباید صرفا تعداد واحدهای متوقف شده یا میزان گاز قطع شده باشد. شاخصهایی مانند ارزش تولید ازدست رفته، میزان کاهش صادرات، زمان موردنیاز برای بازگشت به ظرفیت قبلی، هزینه راهاندازی مجدد و اثر محدودیت بر زنجیرههای پایین دستی میتوانند تصویر دقیقتری از هزینه اقتصادی این تصمیمها ارایه کنند.
اما راهکار برای جلوگیری از توقف تولید صنایع چیست؟
در کوتاهمدت، اصلاح مصرف و مدیریت تقاضا میتواند بخشی از فشار بر شبکه را کاهش دهد. اقداماتی از جمله بهینهسازی سامانههای گرمایشی، عایق کاری ساختمانها، کنترل هوشمند دما در ساختمانهای عمومی و تجاری، کاهش اتلاف در شبکه و اجرای برنامههای مدیریت مصرف مبتنی بر داده؛ اقداماتی که میتوانند بدون اتکا به توقف گسترده تولید، به کاهش مصرف در دوره اوج کمک کنند. در واقع باید مصرف در تمام بخشها به شکلی مدیریت شود که کمترین هزینه اقتصادی و اجتماعی ایجاد شود.
اما در کنار مدیریت تقاضا، توسعه ذخیرهسازی گاز نیز میتواند بخشی از نوسان فصلی میان عرضه و تقاضا را پوشش دهد. ذخیرهسازی گاز مازاد دورههای کم مصرف برای زمان اوج مصرف اقدامی اساسی است؛ با این حال، جایگزین افزایش پایدار تولید و ظرفیت انتقال نیست. میزان اثربخشی این راهکار به ظرفیت عملیاتی مخازن، امکان تزریق در ماههای گرم، نرخ برداشت در زمستان و اتصال مناسب به شبکه مصرف وابسته است.
راهکار سوم، افزایش بهرهوری در تولید، انتقال و مصرف گاز است. کاهش گازهای مشعل، جمعآوری گازهای همراه نفت، بهبود تجهیزات فرآورش، نوسازی تاسیسات فرسوده و تکمیل طرحهای افزایش فشار در میدانهای گازی میتوانند به افزایش عرضه قابل استفاده کمک کنند. در همین زمینه، شرکت ملی صنایع پتروشیمی در سال ۱۴۰۴ از برنامههایی برای جمع آوری گازهای مشعل و استفاده از آنها به عنوان خوراک صنایع سخن گفته بود اما متاسفانه به نحو مطلوبی انجام نشده است.
در نهایت، مدیریت محدودیتهای اجتناب ناپذیر نیز به برنامهریزی دقیق نیاز دارد. اعلام زودهنگام برنامه محدودیت، تعیین اولویت بر اساس نیاز فنی هر صنعت، استفاده از ظرفیتهای انعطافپذیر تولید و هماهنگی میان شرکت ملی گاز، وزارت نفت، وزارت نیرو و صنایع میتواند از تحمیل شوک ناگهانی به واحدهای تولیدی جلوگیری کند. در برخی فرایندها امکان کاهش تدریجی بار یا جابهجایی زمان تولید وجود دارد، اما در واحدهای پیوسته، قطع ناگهانی خوراک ممکن است هزینهای فراتر از ارزش گاز صرفهجوییشده ایجاد کند.
برچسب ها :خوراک پتروشیمی ، صنعت پتروشیمی ، قطع گاز پتروشیمی ها ، کمبود گاز ، گاز صنایع ، مصرف خانگی گاز ، مصرف گاز ، ناترازی گاز
- نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
- نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
- نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : ۰