مسابقه بزرگ لوله‌کشی اعراب برای فرار از تنگه هرمز  آغاز شد +فیلم

به گزارش انرژی پرس، بسته شدن تنگه هرمز پس از جنگ، بزرگ‌ترین شوک انرژی دهه‌های اخیر را به کشورهای حاشیه خلیج فارس وارد کرد. سقوط صادرات نفت عراق، اعلام فورس‌ماژور از سوی کویت، حملات موشکی به پالایشگاه سیترا در بحرین و جهش قیمت نفت به بالای ۱۰۰ دلار، به دولت‌های منطقه یادآوری کرد که بخش بزرگی از اقتصادشان به یک آبراه باریک گره خورده است. نتیجه این شوک، آغاز رقابتی بی‌سابقه برای توسعه خطوط لوله‌ای است که بتوانند نفت و گاز را بدون عبور از هرمز به بازارهای جهانی برسانند.

عراق سه جبهه برای دور زدن هرمز باز کرد

عراق در این میان بلندپروازانه‌ترین برنامه را دنبال می‌کند. بغداد همزمان سه مسیر جایگزین را فعال کرده است. نخست، خط لوله کرکوک–جیهان به طول ۹۷۰ کیلومتر که پس از سال‌ها رکود دوباره احیا شده و قرار است ظرفیت آن از حدود ۱۷۰ هزار بشکه در روز به ۲.۵ میلیون بشکه افزایش یابد. این پروژه حدود ۶ میلیارد دلار هزینه دارد و ترکیه نیز به ازای هر بشکه نفت عبوری، ۱.۶ دلار حق ترانزیت دریافت خواهد کرد. دوم، خط لوله بصره–حدیثه به طول ۷۰۰ کیلومتر و ظرفیت ۲.۵ میلیون بشکه در روز است که نفت جنوب عراق را به شمال این کشور منتقل کرده و امکان صادرات از مسیر سوریه، ترکیه و اردن را فراهم می‌کند.

سومین پروژه نیز احیای خط تاریخی کرکوک–بانیاس به طول ۸۰۰ کیلومتر و ظرفیت ۷۰۰ هزار بشکه در روز است که با مشارکت یک کنسرسیوم آمریکایی–قطری و با حمایت مستقیم واشنگتن دنبال می‌شود.

عربستان از همه جلوتر

عربستان از همه آماده‌تر وارد این بحران شد. خط لوله پترولاین این کشور که نفت شرق عربستان را به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل می‌کند، با طولی حدود ۱۲۰۰ کیلومتر هم‌اکنون ظرفیت ۷ میلیون بشکه در روز دارد. با این حال ریاض به دنبال افزایش ظرفیت آن تا ۱۰ میلیون بشکه در روز است تا بتواند بخش بیشتری از صادرات خود و حتی بخشی از صادرات همسایگان را بدون نیاز به هرمز انجام دهد.

در کنار آن، احیای خط لوله IPSA  با ظرفیت ۱.۵ میلیون بشکه در روز که جنوب عراق را به سواحل دریای سرخ متصل می‌کند نیز بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است.

کویت دست به دامان همسایه‌ها شد

کویت که تقریبا تمام صادرات نفت خود را از مسیر هرمز انجام می‌دهد، بیش از سایر کشورها احساس خطر کرده است. این کشور گزینه مستقلی برای دور زدن هرمز ندارد و ناچار است به زیرساخت‌های همسایگان تکیه کند. کویت در حال مذاکره با عربستان برای افزایش ظرفیت انتقال نفت از مسیر پترولاین و همچنین همکاری با امارات برای توسعه مسیر فجیره است. علاوه بر این، پروژه ۱۶ میلیارد دلاری شاهین برای بازسازی و توسعه شبکه خطوط لوله داخلی این کشور نیز در دستور کار قرار گرفته است.

شتاب امارات برای ساخت خط لوله دوم

امارات نیز با سرعت زیادی در حال توسعه زیرساخت‌های صادراتی خود است. خط لوله ADCOP  که نفت ابوظبی را به بندر فجیره در خارج از تنگه هرمز منتقل می‌کند، اکنون ظرفیت ۲ میلیون بشکه در روز دارد اما برنامه افزایش ظرفیت آن به ۴ میلیون بشکه در روز در حال اجراست. همچنین یک خط موازی جدید موسوم به West-East با ظرفیت ۲ میلیون بشکه در روز و هزینه‌ای حدود ۳ میلیارد دلار طراحی شده تا فجیره را به یکی از مهم‌ترین پایانه‌های صادرات نفت منطقه تبدیل کند.

بحرین؛ کوچک‌ترین قربانی و وابسته‌ترین بازیگر

بحرین به عنوان کوچک‌ترین تولیدکننده نفت خلیج فارس، بیش از گذشته به عربستان وابسته شده است. خط لوله AB-۴ به طول ۱۱۸ کیلومتر، پالایشگاه سیترا را به میدان بقیق عربستان متصل می‌کند و روزانه تا ۴۰۰ هزار بشکه خوراک پالایشی را تأمین می‌کند. حملات اخیر به پالایشگاه سیترا اهمیت این خط را دوچندان کرده است.

پارادوکس قطر؛ غول LNG همچنان گروگان هرمز

قطر اما وضعیت متفاوتی دارد. این کشور بزرگ‌ترین صادرکننده LNG منطقه است اما صادراتش عمدتا از طریق کشتی انجام می‌شود و به همین دلیل همچنان به امنیت تنگه هرمز وابسته است. دوحه در حال بررسی پروژه‌هایی برای اتصال به امارات و توسعه ظرفیت صادرات از فجیره است. همچنین طرح خط لوله گاز به ترکیه به طول حدود ۱۵۰۰ کیلومتر و پروژه انتقال گاز به مصر و سپس اروپا دوباره روی میز قرار گرفته‌اند.

عمان؛ برنده بزرگ مسابقه دور زدن هرمز

در این میان، عمان شاید بزرگ‌ترین برنده ژئوپلیتیکی بحران هرمز باشد. پروژه خط لوله ساحلی New Coastal Pipeline  به طول ۲۴۰۰ کیلومتر که از کویت تا صلاله امتداد خواهد یافت، می‌تواند عمان را به هاب جدید انتقال نفت منطقه تبدیل کند. در صورت اجرای این طرح ۱۵ میلیارد دلاری، بخش بزرگی از نفت صادراتی عربستان، کویت، قطر و دیگر کشورهای عربی می‌تواند از سواحل عمان راهی بازارهای جهانی شود.

اگر این پروژه‌ها طبق برنامه طی سه تا چهار سال آینده تکمیل شوند، وابستگی کشورهای عربی به هرمز به شکل محسوسی کاهش خواهد یافت. برآوردها نشان می‌دهد وابستگی عربستان به هرمز از حدود ۷۰ درصد به ۱۵ درصد، امارات از ۵۰ درصد به ۱۵ درصد و عراق از وابستگی کامل فعلی به حدود ۳۰ درصد کاهش خواهد یافت. به این ترتیب، بحرانی که با بسته شدن هرمز آغاز شد، اکنون به بازطراحی نقشه انرژی خلیج فارس و شکل‌گیری بزرگ‌ترین موج سرمایه‌گذاری در خطوط لوله منطقه تبدیل شده است.