شرکت ملی صنایع پتروشیمی؛ داستان یک تولد معکوس+فیلم

به گزارش «انرژی پرس»، در روند شکل‌گیری صنعت پتروشیمی در ایران، بر خلاف الگوهای رایج صنعتی، توسعه واحدهای پایین‌دستی بر احداث واحدهای بالادستی تقدم داشت. این صنعت که فعالیت خود را برای رفع وابستگی به واردات مواد اولیه پلاستیک و تولید کودهای شیمیایی آغاز کرد، در طول ۶۰ سال فعالیت، از یک واحد تولیدی کوچک به سازمانی توسعه‌ای تبدیل شده است که مسئولیت سیاست‌گذاری و تنظیم‌گری این حوزه را بر عهده دارد.

آغاز فعالیت؛ از پایین‌دست به بالادست

تاریخچه این صنعت نشان می‌دهد که صنایع پایین‌دستی زودتر از واحدهای مادر پا گرفتند. در سال ۱۳۳۷، کارخانه «پلاسکو» به‌عنوان نخستین تولیدکننده محصولات پلاستیکی در ایران راه‌اندازی شد؛ اما در آن زمان تمام مواد اولیه مورد نیاز این واحد از خارج از کشور تأمین می‌شد. برای رفع این وابستگی و با توجه به نیاز بخش کشاورزی، ابتدا «بنگاه شیمیایی کشور» برای ساخت کارخانه کود شیمیایی مرودشت در استان فارس ایجاد شد. در نهایت در سال ۱۳۴۲، با هدف تمرکز فعالیت‌ها و هماهنگی با صنعت نفت و گاز، «شرکت ملی صنایع پتروشیمی» تحت مالکیت دولت و زیر نظر شرکت ملی نفت ایران تأسیس شد.

ادوار سه‌گانه توسعه

روند فعالیت این شرکت در طول ۶ دهه گذشته به سه مرحله مشخص تقسیم می‌شود:

۱. تولد و شروع اولیه (۱۳۴۲ تا ۱۳۵۷): در این بازه، تمرکز بر احداث مجتمع‌های کلیدی مانند رازی، آبادان و خارگ بود تا زیرساخت‌های اولیه تولید مواد پایه فراهم شود.

۲. رکود و خیزش دوباره (۱۳۵۸ تا ۱۳۷۶): با وقوع جنگ تحمیلی، بسیاری از تأسیسات پتروشیمی در جنوب کشور آسیب دیدند و تولید با کاهش مواجه شد. در این دوره، فعالیت‌ها بر بازسازی خسارات و تکمیل طرح‌های نیمه‌تمام با اتکا به منابع داخلی متمرکز بود.

۳. جهش و تثبیت (۱۳۷۶ تاکنون): در این مرحله، ظرفیت تولید با شیبی صعودی از ۳ میلیون تن در سال ۱۳۵۷ به بیش از ۷۰ میلیون تن در سال‌های اخیر رسید. توسعه منطقه عسلویه و افزایش سهم صادرات محصولات پتروشیمی از ویژگی‌های این دوره است.

گاه‌شمار مدیریتی؛ ۱۷ دوره سکانداری

مدیریت این سازمان از ابتدا تاکنون بر عهده ۱۷ مدیرعامل بوده است. باقر مستوفی به‌عنوان نخستین مدیرعامل، طولانی‌ترین دوران مدیریت را با ۱۴ سال حضور در این سمت تجربه کرد. پس از انقلاب و در دوران جنگ، مدیریت این مجموعه به ترتیب بر عهده رحیم عبادی، احمد احمدی، عباس شعری‌مقدم، سید مصطفی طاهری نجف‌آبادی، محمدباقر طاهری و احمد رهگذر بود.

در دوران توسعه، محمدرضا نعمت‌زاده مدیریت دوره «جهش اول» را بر عهده داشت. در سال‌های بعد نیز غلامحسین نجابت، عادل نژادسلیم، عبدالحسین بیات، مرضیه شاهدایی، سید رضا نوروززاده، بهزاد محمدی و مرتضی شاهمیرزایی سکان هدایت این شرکت را در دست گرفتند. در حال حاضر نیز حسن عباس‌زاده مسئولیت مدیریت شرکت ملی صنایع پتروشیمی را بر عهده دارد.

وضعیت فعلی و ساختار اجرایی

شرکت ملی صنایع پتروشیمی اکنون از یک واحد صرفاً تولیدی به یک سازمان توسعه‌ای تغییر نقش داده است. مأموریت اصلی این سازمان در حال حاضر برنامه‌ریزی کلان، سیاست‌گذاری، تنظیم‌گری و بسترسازی برای حضور بخش خصوصی در صنعت پتروشیمی است. دو بازوی اجرایی مهم این شرکت، «سازمان منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی» و «شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی» هستند که وظیفه مدیریت زیرساخت‌ها و توسعه دانش فنی را بر عهده دارند. هدف نهایی این ساختار، تکمیل زنجیره ارزش و کاهش خام‌فروشی در صنعت پتروشیمی عنوان شده است.